Turfdaken brandgevaarlijk?

Een veenbrand is een bijzondere soort natuurbrand. Als het erg droog is kan de brand zich onder de grond verplaatsen en op een andere plek weer boven komen. Vaak brandt veen ondergronds en is er nauwelijks sprake van vlammen. Wel komt er veel rook bij kijken. Veen is plantaardig materiaal dat gedeeltelijk vergaan is. Het ontstaat onder natte, zuurstofarme omstandigheden. Maar door aanhoudende droogte of ontwatering ontstaat een laag met zeer brandbaar materiaal. “Als het eenmaal brandt, dan brandt het door. En de brand droogt het veen nog verder uit”, aldus boswachter Jans de Vries. Hij is boswachter in het Veenland waar het Oosterbos en het Bargerveen onderdeel van zijn.

Vroeger kwamen veenbranden veel meer voor. “Toen ik hier veertig jaar geleden begon, hadden we wel vijftig of zestig branden per jaar. Mensen waren toen nog gewend om pijpenstro en heide af te branden. Zo werd het in het voorjaar sneller groen en kon het vee erop grazen”. vertelt De Vries.

Het bestrijden van de brand kan eigenlijk maar op een manier: “Zo snel mogelijk zo veel mogelijk water erop. Het is belangrijk dat de grond voldoende nat wordt. Anders kan de brand zo een meter onder het veen doorbranden.”

Tegenwoordig zetten beheerders van natuurgebieden nog steeds bepaalde stukken in brand. De Vries: “Dit is een uitstekende methode om de heide te verjongen maar het moet gebeuren in de winter wanneer er vorst in de grond zit. Zo wordt voorkomen dat de brand zich uitbreidt.”

Op het dak

De benodigde laagdikte van turf op een turfdak is 25 cm, deze laag is nodig voor de worteldiepte van de planten (veelal grassen) welke op de turfbodem groeien. In Weiteveen realiseerde Groendak in 2018/2019 turfdaken op de schaapskooien en runderstallen van het Bargerveen. Zo’n 4.500 m² turfdak met turf uit Letland is daar aangelegd voor Staatsbosbeheer en schaapherder Luc Bos van de grootste Europese schaapskudde.

Het turfdak is niet zo diep als de turfbodem van het Weiteveen. Een ondergrondse brand zal daar niet plaatsvinden. Aan de oppervlakte op het dak bestaat dan meer kans op de plaats waar de beplanting groeit en bloeit. Voor de uitzaaiing (voortplanting) .van de grassen zou het goed zijn om te maaien, het gras enkele weken te laten liggen tot het hooi geworden is en dan pas af te voeren. Droge hooi is zeer brandbaar en in een mum van tijd zou het gehele dak kunnen ontvlammen.

Het turfdak echter wordt regelmatig besproeit voor een optimale wortelgroei. Wanneer het dak uitdroogt hecht de bepanting niet goed en onthecht de voedingsbodem die dan kan wegwaaien. Zeker in het Bargerveen kan het goed waaien over de vlakten en langs bijv. de nok van het dak. Zonder voedingsbodem groeien er geen planten op een dak.

In 2020 bleek nabij de nok van de schaapskooi op de hoogste hoek van het gebouw 6 m² voedingsbodem weggewaaid te zijn. Deze hoek is hersteld, beplant en word weer bijgehouden (zo nodig besproeid); de bodem waait niet meer weg. Het dak wordt niet gemaaid maar wel begraasd met schapen. De kennis is doorgegeven en vastgelegd vanuit Weiteveen.

Schaapherder Luuc Bos is vrijdag 6 augustus 2021 overleden in Weiteveen. Hij is 69 jaar geworden. Bos beheerde meer dan twintig jaar de schaapskudde in het Bargerveen. Hij leerde de kneepjes van het vak van een herder op de Strabrechtse heide in Brabant. Luuc Bos keek verder dan zijn kudde en was ook bestuurder en initiatiefnemer van natuurprojecten. Natuurbeheerders hadden hem hoog zitten vanwege zijn kunde en kennis, boeren respecteerden hem omdat hij ook hun zaak behartigde.